NSA: Cesjonariusz nie ma interesu prawnego do domagania się odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości

W dniu 30 czerwca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał uchwałę w składzie siedmiu sędziów (I OPS 1/22), w której orzekł, że przelew wierzytelności odszkodowawczej z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, nie prowadzi do powstania po stronie nabywcy odszkodowania (cesjonariusza) interesu prawnego w domaganiu się od organu administracji publicznej ustalenia należnego odszkodowania.

W ocenie NSA źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego (którym musi legitymować się podmiot inicjujący jakiekolwiek postępowanie administracyjne, w tym również postępowanie o ustalenie odszkodowania za odjęcie prawa własności nieruchomości na podstawie art. 128 ustawy o gospodarce nieruchomościami), jest norma prawa powszechnie obowiązującego, a nie skutki czynności prawnej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego. Dla uzyskania przymiotu strony postępowania administracyjnego, niezbędne jest istnienie normy prawa materialnego, która łączyłaby z faktem zawarcia umowy przelewu wierzytelności skutek w postaci przypisania nabywcy wierzytelności interesu prawnego. Przedmiot czynności prawnej nie czyni z niej normy prawnej.

Powyższą uchwałę należy ocenić niejednoznacznie. Z jednej strony z pewnością doprowadzi ona do ujednolicenia orzecznictwa w tym zakresie, także orzecznictwa samego NSA. Jeszcze bowiem w marcu b.r. NSA wydał zgoła odmienny wyrok (I OSK 809/19), wskazując, że z uwagi na dopuszczalność obrotu prawem do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, nabywca wierzytelności w trybie określonym art. 509 § 1 kodeksu cywilnego uzyskuje interes prawny do udziału w postępowaniu, którego przedmiotem jest ustalenie i wypłata odszkodowania, i trudno nie zgodzić się z racjonalnością takiego rozumowania sądu. Z drugiej strony, brak możliwości wszczęcia przedmiotowego postępowania bezpośrednio przez cesjonariusza stanowi niewątpliwie utrudnienie w dochodzeniu odszkodowania. W konsekwencji należy spodziewać się ograniczenia w obrocie wierzytelnościami z tego tytułu.