Obowiązek uiszczenia opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste a zbycie użytkowania wieczystego w toku roku kalendarzowego

Obowiązek uiszczenia opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste a zbycie użytkowania wieczystego w toku roku kalendarzowego

 

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 listopada 2020 r. (sygn. II CSK 822/18) orzekł, że zbycie wieczystego użytkowania w ciągu roku kalendarzowego, już po uprzednim uiszczeniu przez zbywcę opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, nie prowadzi do powstania świadczenia nienależnego właścicielowi gruntu.

Powód, będący użytkownikiem wieczystym gruntu, uiścił na rzecz pozwanego (właściciela gruntu) opłatę za użytkowanie wieczyste należną za 2016 rok, a następnie w tym samym roku zbył na rzecz innego podmiotu prawo użytkowania wieczystego nieruchomości i wezwał pozwanego do zwrotu części nadpłaconej, zdaniem powoda, opłaty rocznej, przypadającej za okres od dnia po zbyciu prawa do dnia 31 grudnia 2016 r.

Sąd I instancji uznał, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie, uzasadniając to brakiem podstawy prawnej takiego żądania. Jak wskazał sąd, „jedynie w przypadku wygaśnięcia użytkowania wieczystego opłata roczna za rok, w którym prawo to wygasło, podlega zmniejszeniu proporcjonalnie do czasu trwania użytkowania wieczystego w tym roku”. Powyższy pogląd podzielił sąd II instancji oddalając apelację powoda, a sprawa trafiła pod rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego.

W uzasadnieniu wyroku SN zaznaczył, że chociaż w jego dotychczasowym orzecznictwie pojawiał się pogląd dopuszczający domaganie się przez użytkownika wieczystego gruntu zwrotu od właściciela części uiszczonej uprzednio opłaty rocznej z uwagi na zbycie swojego prawa w danym roku, to jednak taki pogląd należy poddać krytyce. Za trafne natomiast uznał rozstrzygnięcia i argumentację sądów obu instancji w omawianej sprawie.

Jego zdaniem „zbycie wieczystego użytkowania w toku danego roku kalendarzowego, na rzecz innego, swobodnie wybranego przez wieczystego użytkownika podmiotu, już po uprzednim uiszczeniu przez zbywcę na rzecz właściciela gruntu całej opłaty rocznej zgodnie z art. 71 ust. 4 u.g.n., nie czyni tej opłaty świadczeniem nienależnym właścicielowi gruntu w rozumieniu art. 410 k.c., skoro prawo użytkowania wieczystego istnieje nadal (nie wygasło), a zmienia się jedynie jego beneficjent, na co właściciel gruntu nie ma jakiegokolwiek wpływu.

Należy przy tym podkreślić, że omawiane orzeczenie SN odnosi się do stanu prawnego z 2016 r., a zatem sprzed wejścia w życie przepisu art. 71 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że w przypadku, gdy nastąpiła zmiana użytkownika wieczystego w wyniku przeniesienia prawa użytkowania wieczystego, opłatę roczną pobiera się w całości od osoby będącej użytkownikiem wieczystym nieruchomości w dniu 1 stycznia roku, za który obowiązuje opłata.

Powyższy przepis potwierdza tym samym kierunek wykładni sądów w przedmiotowej kwestii.